Jednym z ważniejszych aspektów leczenia zespołu jelita drażliwego (IBS) jest stosowanie prawidłowo skomponowanej diety. Niestety bardzo zróżnicowany obraz tego schorzenia sprawia, że nie ma jednego uniwersalnego jadłospisu dla chorych na IBS. Istnieje jednak szereg zaleceń ogólnych, które warto wprowadzić w życie. Co jeść przy zespole jelita drażliwego, a czego unikać w codziennym żywieniu. Podpowiedzi znajdziesz w poniższym artykule. Zachęcamy do lektury.
Polecane suplementy
Spis Treści
Jaka dieta przy jelicie drażliwym?
To, jaka dieta przy zespole jelita wrażliwego powinna być wdrożona jako stały element walki z chorobą, uzależnione jest w dużej mierze od obrazu choroby. Zasadniczo jednak jadłospis powinien bazować na produktach, które nie obciążają zbytnio układu pokarmowego. Dieta lekkostrawna, pozbawiona nadmiaru tłuszczów nasyconych, produktów wzdymających oraz wysoce przetworzonych – to najogólniejsze wskazania przy żywieniu w IBS.
W początkowym etapie zmiany sposobu odżywiania, chorzy bardzo często metodą prób i błędów muszą dochodzić, które produkty im służą, a które nasilają dyskomfort. Te ostatnie należy oczywiście wyeliminować. Najczęściej w dużym stopniu pozwala to zniwelować objawy zespołu jelita drażliwego.
Wskazane jest dbać o regularność posiłków i spożywanie ich o w miarę stałych porach. Kolację najlepiej zjadać nie później niż na 2-3 godziny przed pójściem spać. Kolejny istotny aspekt to przyjmowanie dostatecznej ilości płynów, zwłaszcza wody, której podaż w ciągu dnia powinna być nie mniejsza niż 2 litry. Najlepiej jednak unikać mocnej kawy, herbaty, napojów gazowanych, barwionych oraz słodzonych. Zaleca się odstawić alkohol.
Za jedną z pożyteczniejszych diet w IBS uznaje się FODMAP, która wyklucza z jadłospisu produktu bogate w fermentujące węglowodany (m.in. fruktozę, laktozę, fruktooligosacharydy) oraz poliole, (m.in. ksylitol, sorbitol). Ich dłuższe zaleganie w jelitach może sprzyjać występowaniu wzdęć, gazów oraz bólów brzucha u chorych borykających się nie tylko z IBS, ale i np. SIBO.
Chorzy na IBS powinni także zwracać uwagę na obecność błonnika w jadłospisie. Jego zbyt duże lub zbyt małe ilości mogą nasilać symptomy choroby. W zależności od dominującego charakteru schorzenia (biegunkowy lub zaparciowy) dieta w chorobie jelita wrażliwego może zawierać go mniej lub więcej. Dobrym źródłem błonnika pokarmowego dla chorych na IBS, zwłaszcza gdy borykają się z zaparciami, jest siemię lniane.
Warto także dowiedzieć się jakie probiotyki na jelita sprawdzą się w przypadku IBS najlepiej. Dla odbudowy i „poprawy” jakości mikrobiomu można sięgać m.in. po środki zawierające szczepy Lactobacillus plantarum 299v.
Zioła na zespół jelita wrażliwego, które okazują się być pomocne, to m.in. rumianek oraz mięta. Badania dowodzą, że szczególnie skuteczne są kapsułki dojelitowe zawierające w składzie olejek miętowy. Podobnie jak naturalne suplementy na zaparcia można je nabyć w sklepach zielarskich lub aptekach. Warto dodać, że w sprzedaży aptecznej dostępnych jest wiele preparatów dedykowanych chorym z IBS. Popularne suplementy diety na zespół jelita drażliwego to m.in. środki zawierające w składzie maślan sodu.
Na podkreślenie zasługuje fakt, że podejście do IBS powinno mieć charakter maksymalnie kompleksowy. Zmiana stylu życia, w tym diety w połączeniu z ograniczeniem stresu, a także odpowiednim leczeniem farmakologicznym oraz suplementacją przynosi zdecydowanie najlepsze efekty. Bardzo często w kontekście tej choroby zaznacza się zależność pomiędzy kondycją jelit a samopoczuciem i rozwojem zaburzeń na tle psychicznym. Zależność: jelita a depresja dyskutowana jest od dawna i nie ulega wątpliwości, że powiązanie to jest silne, na co zresztą wskazują liczne badania naukowe.
Polecane suplementy
Zespół jelita drażliwego - co jeść?
Dieta na jelito wrażliwe przy postaci biegunkowej powinna zawierać:
- Gotowane, najlepiej młode warzywa bez skórki;
- Dojrzałe owoce bez skóry, owoce pieczone, musy;
- Pszenne lekko czerstwe pieczywo, suchary;
- Ryż biały, makaron pszenny, drobne kasze;
- Chude mięso (kurczak, indyk, cielęcina – najlepiej gotowane lub duszone);
- Chude ryby (np. dorsz);
- Jogurty i twarogi (w tym bez laktozy);
- Jaja gotowane;
- Masło, oleje roślinne;
- Woda, słaba herbata.
Z kolei, jeśli dominującym objawem w przebiegu choroby są zaparcia, dieta w IBS może uwzględniać następujące produkty:
- Warzywa – zróżnicowane, w zależności od tolerancji;
- Owoce – zróżnicowane, z zależności od tolerancji;
- Pełnoziarniste pieczywo, płatki zbożowe;
- Ryż brązowy, makaron pełnoziarnisty, grube kasze;
- Chude mięso (kurczak, indyk, cielęcina– najlepiej gotowane lub duszone);
- Chude ryby (np. dorsz);
- Jogurty, kefiry, maślanki, twarogi;
- Masło, oleje roślinne;
- Woda, soki, napoje mleczne
Zespół jelita drażliwego - czego nie jeść?
Czego nie jeść przy zespole jelita drażliwego z dominującą biegunką? Zaleca się wyeliminować:
- Warzywa strączkowe, cebulowe, kapustne;
- Potrawy smażone i marynowane;
- Owoce zawierające duże ilości błonnika: śliwki, czereśnie, gruszki, morele, maliny, owoce nie w pełni dojrzałe oraz kandyzowane;
- Pełnoziarniste pieczywo,
- Pełnoziarnisty makaron i grube kasze;
- Tłuste mięsa, wędliny, parówki;
- Smażone jaja;
- Smalec, boczek, śmietana;
- Ocet, musztarda, ostre przyprawy;
- Mocną kawę, mocną herbatę, napoje alkoholowe i gazowane;
Przy postaci zaparciowej dieta na jelito wrażliwe powinna wykluczać:
- Warzywa strączkowe, cebulowe, kapustne;
- Potrawy smażone i marynowane;
- Owoce zawierające duże ilości błonnika, chyba że są dobrze tolerowane;
- Pieczywo pszenne, pieczywo cukiernicze;
- Makaron biały, ryż biały;
- Tłuste mleko i sery;
- Tłuste mięsa, wędliny, parówki;
- Smalec, boczek, śmietana;
- Ocet, musztarda, ostre przyprawy;
- Napoje gazowane, napoje słodzone, alkohol.
Zespół jelita drażliwego dieta - przepisy
Ponieważ wiele osób z zespołem jelita drażliwego poszukuje przykładowego jadłospisu w IBS, poniżej kilka propozycji:
Śniadanie:
- Jajecznica na parze + pieczywo pszenne
- Owsianka na wodzie z pieczonym jabłkiem
- Płatki ryżowe z musem owocowym
- Kanapka z pieczonym indykiem, sałatą i pomidorem
Obiad:
- Dorsz + warzywa pieczone na parze (np. ziemniaki + marchew)
- Grillowany indyk z ryżem (biały lub brązowy wg potrzeby) + warzywa
- Zupa krem z dyni lub z białych warzyw
- Makaron z sosem pomidorowym i gotowanymi w wodzie pulpetami z indyka
Kolacja
- Bułka grahamka z serem mozzarella, pomidorem, niewielką ilością oliwy z oliwek i suszonej bazylii
- Kasza manna z musem owocowym
- Białe pieczywo z chudym twarogiem
- Ryż zapiekany z warzywami
Jako przekąski w diecie na zespół jelita drażliwego można spożywać np. sałatki owocowe, chipsy warzywne, granolę, hummus z warzywami, deser chia z musem owocowym (np. z mango lub z malin).
Chcąc uzyskać jak najlepsze efekty i maksymalnie ograniczyć objawy IBS poprzez dietę, warto zwrócić się do doświadczonego dietetyka, który przygotuje optymalny jadłospis z uwzględnieniem wszystkim potrzeb, ale i preferencji chorego. Powszechność tego schorzenia jest obecnie na tyle duża, że wielu specjalistów z dziedziny dietetyki poświęca w swoich gabinetach bardzo dużo czasu pacjentom z IBS.
Bibliografia:
- https://diety.nfz.gov.pl/diety/wp-content/uploads/2021/08/ebook-terapeutyczny-zywienie-ibs-online.pdf (data wejścia: 29.11.2022).
- Pawlak K, Rudzik R, Lewiński M, Majcher S, Słuczanowska-Głąbowska S. Dieta L-FODMAP w leczeniu zespołu jelita drażliwego. Bromat. Chem. Toksykol. – l, 2017;2:179-183.
dr n. farm. Paulina Znajdek-Awiżeń Absolwentka Wydziału Farmacji Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu.
iZielnik.pl
Członek Sekcji Fitoterapii Polskiego Towarzystwa Lekarskiego. Prowadzi wykłady, kursy, szkolenia oraz warsztaty z zakresu leku roślinnego, towaroznawstwa zielarskiego oraz wykorzystania roślin w profilaktyce i leczeniu różnych dolegliwości. Wykładowca Instytutu Zielarstwa Polskiego i Terapii Naturalnych. Autorka i współautorka prac o charakterze naukowym i popularnonaukowym, opublikowanych w czasopismach krajowych i zagranicznych.
