Okres ciąży to czas bardzo wyjątkowy i rządzący się swoimi prawami, nie ulega to żadnej wątpliwości. Oznacza on także wyjątkowe zapotrzebowanie organizmu kobiety na energię i poszczególne składniki odżywcze, witaminy, składniki mineralne. Jednocześnie ciąża to temat dość kontrowersyjny w kontekście podaży witaminy C. Witamina C, czyli kwas askorbinowy w ciąży jest z pewnością potrzebny organizmowi – zarówno matki, jak i dziecka. Jest to o tyle ważny składnik, że człowiek nie potrafi samodzielnie tej witaminy wytwarzać i musi być ona dostarczana z pożywieniem i/lub suplementami. Jednak czy witamina C w ciąży powinna być suplementowana? Jeśli tak, to jaka dawka witaminy C w okresie ciąży jest wymagana?
Spis Treści
Polecane suplementy z witaminą C
Przede wszystkim jest to bardzo silny antyoksydant, a więc związek przeciwdziałający starzeniu się komórek wywołanemu przez wolne rodniki. Uczestniczy ona w wielu procesach biochemicznych w organizmie, spośród których najważniejsze to te związane z wchłanianiem żelaza oraz wapnia. Obecność witaminy C wspomaga przyswajanie tych składników z pożywienia. Witamina C bierze też udział w syntezie kolagenu, a więc wpływa na wygląd i stan skóry. Badania wskazują również, na ważną rolę witaminy C w procesie rozwoju płodowego. Ma to związek ze skomplikowanymi procesami metylacji, a więc modyfikowania DNA. Źródła witaminy C to przede wszystkim owoce i warzywa, w tym papryka, natka pietruszki, czarna porzeczka, truskawki czy dzika róża. Dzienne zapotrzebowanie organizmu (standardowo) na tę witaminę to 70 mg, jednak trzeba zaznaczyć, że ta ilość to minimalna potrzebna wartość potrzebna do uchowania organizmu od szkorbutu – choroby związanej z niedoborem witaminy C. Jednocześnie nadmiar witaminy C może prowadzić do rozwoju kamicy nerkowej, szczególnie przy niskiej podaży wody.
Czy witamina c jest szkodliwa w ciąży?
Witamina C w ciąży jest niezbędna dla prawidłowego rozwoju płodu, zachowania dobrej odporności organizmu matki, a także dla przeciwdziałania niedoborom wapnia czy żelaza – którymi kobiety w ciąży są szczególnie zagrożone. Niedobory witaminy C w ciąży mogą powodować pogorszenie stanu zdrowia i częstsze łapanie infekcji, a także obrzęki (związane z podwyższonym ciśnieniem krwi) czy anemię, a nawet osteopenię/osteoporozę. Mała ilość witaminy C dla kobiet w ciąży może oznaczać też niską masę urodzeniową dziecka. Wspomniano już także o działaniu witaminy C w kontekście zmian w DNA rozwijającego się płodu i warto podkreślić, że niedobór witaminy C w ciąży może mieć ogromne negatywne znaczenie w rozwoju postnatalnym związanym z genami dziecka, a także może wiązać się z ryzykiem przedwczesnego urodzenia.
Z pewnością witamina C to nie jest składnik szkodliwy dla kobiet w ciąży, jeśli zostaną zachowane zasady zdrowego odżywiania, a także ewentualnej suplementacji witaminy C. Czy można w ciąży suplementować tę witaminę? W niektórych przypadkach na pewno tak, a o dawkach i sposobach podaży witaminy C piszemy w dalszej części artykułu.
Polecane suplementy z witaminą C
Jaka jest zalecana dawka witaminy c w ciąży?
Jak wspomniano, 70 mg dziennie jest niezbędną ilością witaminy C dla przeciętnej osoby dorosłej, natomiast jaka dawka witaminy C dla dziecka jest odpowiednia – tę kwestię opisujemy szeroko w niniejszym artykule. Jednak okres ciąży zdecydowanie nie jest sytuacją przeciętną i z uwagi na zwiększone zapotrzebowanie ciężarnych na większość składników odżywczych – także przyjmowanie witaminy C w ciąży powinno być nieco zwiększone. Oficjalne zalecenia mówią o 80 mg witaminy C dziennie.
Jakie są skutki nadmiaru witaminy c w ciąży?
Wspomniano już, ze niedobór witaminy C w ciąży może mieć bardzo szkodliwe skutki zarówno dla organizmu kobiety ciężarnej, jak i dziecka. Ile witaminy C brać w ciąży, by nie doszło do przedawkowania i szkodliwych skutków nadmiaru witaminy C? 80 mg to dawka standardowa, minimalna, potrzebna do zminimalizowania ryzyka zachorowania na szkorbut. Niektóre źródła mówią, że dawka do 3-4 g (3000-4000 mg) dziennie jest dla dorosłej osoby bezpieczna. Jednak trzeba mieć też na uwadze fakt, że wraz ze wzrostem podaży witaminy C maleje zdolność organizmu do przyswojenia dawki tego składnika, a także fakt, że nie znamy jeszcze długotrwałych skutków działania nadmiernych ilości witaminy C na organizm, tym bardziej w badaniach z udziałem ludzi (w tym kobiet ciężarnych).
Zatem bardzo możliwe jest, że przy dawce 4 g dziennie nie odczuje się negatywnych skutków nadmiaru witaminy C, ponieważ i tak ta ilość nie będzie w pełni przyswojona. Ale nie wiemy też, jaki wpływ w dłuższej perspektywie czasu może mieć przedawkowanie witaminy C w ciąży. Jednak jakie konkretne i odczuwalne skutki może mieć nadmierne dawkowanie witaminy C w ciąży? Jak wspomniano, nie znamy skutków długofalowych, ale do tych, które można zbadać lub odczuć należą:
- dolegliwości jelitowe, w tym wzdęcia, biegunka,
- odwodnienie (związane z biegunką),
- bóle w układzie moczowym związane z tworzeniem i wydalaniem kamieni moczowych (w zaawansowanym stanie kamicy nerkowej),
- zgaga, nudności, wymioty,
- wysypki skórne.
Warto jednak dodać, że objawy te szybko ustępują po zmniejszeniu podaży witaminy C. Ponadto aby do nich doszło, trzeba by podawać witaminę C w ogromnych ilościach, bowiem organizm dość łatwo i szybko może pozbyć się nadmiaru tej substancji, toteż o przedawkowanie witaminy C (w ciąży oraz bez niej) jest dość trudno. Organizm usuwa witaminę C wraz z moczem, dlatego nerki są narażone na pewne komplikacje związane z wysokim spożyciem opisywanej witaminy. Tym niemniej należy każdorazowo omówić z lekarzem potencjalną chęć suplementacji lub zwiększenia podaży tej witaminy w konkretnym celu, szczególnie jeśli jest to okres ciąży.
Witamina c w kosmetykach w ciąży
Witamina C ma szerokie zastosowanie także w kosmetologii. To dlatego, że witamina C jest silnym antyoksydantem – także w kontekście cery zmniejsza działanie wolnych rodników, które powodują niszczenie komórek. Dlatego też chętnie korzysta się z witaminy C w kosmetykach, szczególnie kremach, serum, esencjach czy maseczkach. Jeśli chodzi o stosowanie tego typu produktów w okresie ciąży, to nie ma szczególnych przeciwwskazań. Stosowanie witaminy C w ciąży jest regulowane rekomendacjami w kontekście przyjmowania doustnego, zaś w przypadku kosmetyków należy przede wszystkim stosować się do zaleceń producenta preparatu oraz nie korzystać z nich zaraz przed wyjściem na słońce. Bowiem promienie słoneczne w połączeniu z witaminą C mogą powodować przebarwienia skórne, które nie są niebezpieczne, ale wyglądają nieestetycznie.
Witamina c a karmienie piersią
Jeśli chodzi o karmienie piersią a witaminę C – zalecenia są podobne, jak w przypadku ciąży. Nie rekomenduje się nadmiernej podaży tego składnika z suplementami, a warto po prostu pozyskiwać witaminę C z diety bogatej w owoce i warzywa. Jeśli zaś dieta jest w te artykuły uboga, można zastosować suplementację w porozumieniu z lekarzem prowadzącym. Niestety kwestia witaminy C a karmienia piersią, szczególnie w kontekście suplementacji, nie została jeszcze dokładnie zbadana.
Witamina c a zajście w ciążę
Czy zażywanie witaminy C pomaga w zajściu w ciążę? I tak, i nie. Warto podkreślić, że do ciąży dochodzi tylko wówczas, gdy organizm kobiety jest w optymalnym stanie. Niezależnie, czy chodzi o makroskładniki (białko, tłuszcze, węglowodany), czy o mikroskładniki, jak pierwiastki mineralne i witaminy – przy każdego rodzaju niedoborze lub nadmiarze organizm nie jest w optymalnym stanie i zajście w ciążę może być znacznie utrudnione. Z kolei jeśli uda się zajść w ciążę w stanie niedoboru lub przedawkowania pewnych składników w organizmie, nie mamy pewności czy dziecko urodzi się w pełni zdrowe. Zatem podsumowując, witamina C jeśli będzie w organizmie na odpowiednim poziomie – przyczyni się do zajścia i utrzymania ciąży. Warto więc na co dzień dbać o odpowiednią podaż warzyw i owoców – zaleca się 5 porcji dziennie, podczas gdy jedna porcja to jedno średnie warzywo lub owoc albo dwie-trzy sztuki mniejszej wielkości owoców lub warzyw. Jeśli na co dzień, zarówno przed jak i po poczęciu, przyszła mama będzie spożywać zalecane ilości tych produktów, może czuć się bezpieczna – podobnie rozwijające się dziecko. A gdy już uda się powitać nowonarodzone dziecko na świecie – warto zajrzeć do artykułu mówiącego o tym, od kiedy witamina C dla niemowląt ma szczególne znaczenie.
Źródła:
- Guz J., Oliński R.: Rola witaminy C w regulacji epigenetycznej. Postepy Hig Med Dosw (online), 2017; 71: 747-760.
- http://polozna.pzwl.pl/wp-content/uploads/2017/04/witaminy.pdf [dostęp dn. 27.12.2019 r.]
Żaneta Michalak Dietetyk, trener personalny, specjalista z zakresu ziołolecznictwa.
iZielnik.pl
Członkini Stowarzyszenia Spożywo (Kraków) oraz współpracownik Fundacji Kierunek Zdrowie (Poznań). Na co dzień zajmuje się pracą z pacjentami poradni Vitalife w Poznaniu oraz pisze artykuły z zakresu dietetyki, sportu i ziołolecznictwa na portale internetowe i dla czasopism.
