Brak witaminy C w ludzkim organizmie w obecnych czasach występuje niezwykle rzadko. Niedobór witaminy C rozwija się przez kilka tygodni. Co powoduje brak witaminy C w organizmie i jaki jest skutek tego? Po czym poznać jej niedobór? Czy w XXI wieku grozi nam szkorbut?
Autorka:
mgr farm. Ewelina Drelich
iZielnik.pl
Witamina C odgrywa kluczową rolę w tworzeniu kolagenu, karnityny, hormonów i aminokwasów. Jest niezbędna dla zdrowia kości i naczyń krwionośnych oraz procesu gojenia się ran i ułatwia powrót do zdrowia po oparzeniach. Witamina C jest również przeciwutleniaczem, wspiera funkcje odpornościowe i ułatwia wchłanianie żelaza. Dietetyczne źródła to owoce cytrusowe, pomidory, ziemniaki, brokuły, truskawki i słodka papryka.
Objawy niedoboru witaminy c
Niedobory witaminy C występują stosunkowo rzadko w krajach rozwiniętych ze względu na dostępność świeżych produktów i dodatek kwasu askorbinowego do niektórych środków spożywczych i suplementów. Objawy ciężkiego niedoboru witaminy C mogą rozwijać się miesiącami, ale istnieją pewne subtelne oznaki, na które należy uważać. Dotyczą one zarówno skóry, włosów, dziąseł, jak i innych tkanek.
Dwa z najwcześniejszych objawów niedoboru witaminy C to zmęczenie i zły nastrój. Objawy te mogą pojawić się nawet przed rozwinięciem pełnego niedoboru.
Witamina C jest jednym z najważniejszych przeciwutleniaczy rozpuszczalnych w wodzie. Pomaga zapobiegać uszkodzeniom komórek, neutralizując wolne rodniki, które mogą powodować stres oksydacyjny i stany zapalne w organizmie. Są one powiązane z wieloma chorobami przewlekłymi, w tym chorobami serca i cukrzycą, więc obniżenie ich poziomów jest prawdopodobnie korzystne dla naszego organizmu.
Witamina C odgrywa kluczową rolę w produkcji kolagenu, białka występującego w tkankach łącznych, takich jak skóra, włosy, stawy, kości i naczynia krwionośne. Gdy poziom witaminy C jest niski, może rozwinąć się stan skóry zwany rogowaceniem włosowatym. W tym stanie z tyłu ramion, ud lub pośladków powstaje „skóra kurczaka” z powodu nagromadzenia białka keratynowego w porach. Keratosis pilaris spowodowany niedoborem witaminy C zwykle pojawia się po trzech do pięciu miesiącach nieodpowiedniego odżywiania i ustępuje wraz z suplementacją.
Niedobór witaminy C może również powodować wzrost włosów o zgiętym lub zwiniętym kształcie z powodu wad, które rozwijają się w strukturze białek włosów podczas ich wzrostu. Włosy w kształcie korkociągu są jedną z charakterystycznych oznak niedoboru kwasu askorbionowego. Mieszki włosowe na powierzchni skóry zawierają wiele drobnych naczyń krwionośnych, które dostarczają krew i składniki odżywcze do tego obszaru. Na skutek niedoboru, te małe naczynia krwionośne stają się kruche i łatwo pękają, powodując pojawienie się małych, jasnoczerwonych plam wokół mieszków włosowych. Nazywa się to krwotokiem okołokomórkowym i jest dobrze udokumentowanym objawem ciężkiego niedoboru witaminy C. Przyjmowanie suplementów zazwyczaj rozwiązuje ten problem w ciągu dwóch tygodni.
Brak witaminy C w organizmie uwidacznia się również w zmianach w paznokciach. Czerwone plamy lub pionowe linie w łożysku paznokcia, znane jako krwotok odłamkowy są efektem osłabienia naczyń krwionośnych, które łatwo pękają.
Długotrwały niedobór witaminy C spowalnia tempo tworzenia kolagenu, powoduje to, że rany goją się wolniej. Badania wykazały, że osoby z przewlekłymi, nieleczącymi się owrzodzeniami nóg są znacznie bardziej narażone na niedobór witaminy C niż osoby bez tej choroby. W ciężkich przypadkach niedobór w organizmie może spowodować, że stare rany ponownie się otworzą zwiększając ryzyko infekcji. Powolne gojenie się ran jest jedną z bardziej zaawansowanych oznak niedoboru i zwykle nie jest widoczne, dopóki ktoś nie będzie miał deficytu przez wiele miesięcy.
Ponieważ stawy zawierają dużo bogatej w kolagen tkanki łącznej, może mieć na nie wpływ niedobór witaminy C. Odnotowano wiele przypadków bólu stawów związanego z jej brakiem, często wystarczająco silnego, aby powodować utykanie lub trudności w chodzeniu. Może również wystąpić krwawienie w stawach powodując obrzęk i dodatkowy ból. Jednak oba te objawy można leczyć za pomocą suplementów witaminy C i zwykle ustępują one w ciągu jednego tygodnia. Efektem braku może być również zły stan kości. Badania wykazały, że witamina C odgrywa kluczową rolę w tworzeniu kości, więc jej niedobór może zwiększyć tempo utraty kości. W rzeczywistości niskie spożycie cytrusów wiąże się ze zwiększonym ryzykiem złamań i osteoporozy. Może mieć to poważne skutku u dzieci, których szkielety są w fazie wzrostu i rozwijania się, a każdy brakujący element może powodować ich deformacje.
Bez odpowiedniej dawki witaminy C również tkanka dziąseł ulega osłabieniu i stanom zapalnym, a naczynia krwionośne łatwiej krwawią. Dlatego czerwone, spuchnięte, krwawiące dziąsła to kolejna częsta oznaka niedoboru. W zaawansowanych stadiach niedoboru witaminy C dziąsła mogą nawet wydawać się fioletowe i zgniłe. W końcowej fazie korzenie zębów nie mają umocowania w dziąsłach, zaczynają się chwiać, a następnie wypadają.
Co powoduje niedobór witaminy C
Ludzki organizm nie może syntetyzować witaminy C. Musi ona pochodzić ze źródeł zewnętrznych, zwłaszcza owoców i warzyw lub żywności wzbogaconej.
Niedobór może powstać w wyniku:
- złej diety pozbawionej świeżych owoców i warzyw
- choroby, takiej jak anoreksja lub innych problemów ze zdrowiem psychicznym
- restrykcyjnych diety z powodu alergii, trudności z doustnym podawaniem pokarmów lub z innych powodów
- starszy wiek
- nadmierne spożywanie alkoholu, narkotyków i palenie tytoniu.
Przyczyną niedoboru witaminy C mogą być także choroby, które zmniejszają zdolność organizmu do wchłaniania składników odżywczych, takie jak choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego oraz chemioterapia. Także liczne infekcje i przewlekłe stany zapalne przyczyniają się do obniżenia jej poziomu w organizmie. Dlatego leczenie infekcji wymaga znacznie wyższych dawek witaminy, aby zrekompensować zwiększoną odpowiedź zapalną i zapotrzebowanie metaboliczne.
Jakie są skutki niedoboru witaminy c
Najpopularniejszą choroba spowodowaną niedoborem witaminy C jest szkorbut, której objawy dotykają wielu tkanek: kości, stawów, dziąseł oraz zębów. Wszystkie one wynikają z upośledzenia syntezy kolagenu. Skutkiem niedoboru jest także wyraźne obniżenie odporności, nieprawidłowe przemiany kwasów tłuszczowych, brak apetytu oraz znużenie.
Witamina C przyczynia się do obrony immunologicznej, wspierając różne funkcje komórkowe zarówno wrodzonego, jak i adaptacyjnego układu odpornościowego. Wspiera funkcję ochronnej bariery nabłonkowej przed patogenami i działanie wychwytujące utleniacze przez skórę, potencjalnie chroniąc przed stresem oksydacyjnym. Gromadząc się w komórkach fagocytarnych, takich jak neutrofile może nasilać chemotaksję, fagocytozę, wytwarzanie reaktywnych form tlenu i ostatecznie zabijanie drobnoustrojów chorobotwórczych. Należy pamiętać, że kwas askorbinowy jest niezbędny do prawidłowego wchłania się żelaza z układu pokarmowego. Dlatego objawem jej braku w organizmie jest anemia. Skutki nieleczonej niedokrwistości z niedoboru żelaza obejmują zarówno skórę, jak i inne narządy. Mogą pojawić się zajady oraz zmiany na paznokciach.
Liczne badania pokazują, że niedobór witaminy C grozi szybszym rozpoczęciem się procesów starzeniowych. Ponadto długoterminowym skutkiem niedoboru jest rozwój chorób układu sercowo-naczyniowego, a nawet nowotworów. Jedno z badań wykazało, że dorośli z najniższym poziomem witaminy C we krwi byli prawie o 40% bardziej podatni na rozwój niewydolności serca w ciągu 15 lat, niż ci z najwyższym poziomem we krwi. Trwają obecnie badania dotyczące wpływu niedoboru witaminy C na rozwój chorób psychicznych.
Piśmiennictwo:
- The Roles of Vitamin C in Skin Health. Nutrients. 2017 Aug 12;9(8)
- Multiple organ dysfunction dramatically improving with the infusion of vitamin C. Intensive Care Med. 2001; 27: 448
Sprawdź też: Wpływ witaminy C na włosy
