-p.webp)
Endometrioza to przewlekła choroba o podłożu zapalnym i estrogenozależnym. W jej przebiegu dochodzi do przemieszczania się komórek endometrium poza jamę macicy. Endometrioza często nazywana jest jedną z najbardziej bolesnych chorób. Powoduje bardzo silne dolegliwości podczas miesiączki, współżycia, a także oddawania moczu i stolca, które utrudniają codzienne funkcjonowanie. Powikłaniem choroby może być też niepłodność. Niestety aktualnie nie dysponujemy metodami, które umożliwiałyby pozbycie się jej raz na zawsze. W leczeniu endometriozy niezwykle istotną rolę odgrywa natomiast dieta i styl życia.
Spis Treści
Jaka dieta przy endometriozie?
Aby dobrze odpowiedzieć na to pytanie, w pierwszej kolejności warto pochylić się nad istotą tej choroby. Przede wszystkim endometrioza to nie jest to samo co endometrium, mimo że w języku potocznym często używa się tych nazw zamiennie. Endometrium to komórki wyściełające jamę macicy, a endometrioza to choroba, polegająca na powstawaniu ich ognisk w innych obszarach organizmu. Więcej na ten temat dowiesz się z naszego artykułu „Endometrioza a endometrium”.
Endometrioza jest schorzeniem o charakterze przewlekłym, dlatego odpowiednie odżywianie powinno stać się codziennym nawykiem. Cechą charakterystyczną tej choroby jest też stan zapalny. To właśnie nadmiar czynników zapalnych (tzw. mediatorów zapalenia i niektórych prostaglandyn) produkowanych w organizmie odpowiada za dolegliwości bólowe. Warto też pamiętać, że w endometriozie pojawiają się zaburzenia metabolizmu estrogenów, funkcjonowania mikroflory jelitowej, jelit oraz układu immunologicznego. Jest to więc złożona choroba, a jej leczenie dietetyczne powinno spełniać następujące funkcje:
- Zmniejszanie stanu zapalny w organizmie,
- Zapewnienie prawidłowej pracy wątroby, niezbędnej do metabolizmu estrogenów,
- Odżywienie i dbałość o różnorodność mikroflory jelitowej,
- Wsparcie prawidłowe funkcjonowanie jelit.
Powyższe założenia spełnia model diety śródziemnomorskiej oraz DASH. To diety, które od lat królują w rankingach najzdrowszych diet na świecie. W jednym z badań wykazano, że kobiety z endometriozą zgłaszały dużą poprawę w kontekście występowania bólu miednicy mniejszej po 3-6 miesiącach stosowania diety!
W praktyce, zalecenia dietetyczne w przypadku endometriozy wyglądają następująco:
- Zaleca się spożywanie minimum 500 g warzyw i owoców dziennie. Warto podkreślić, że jest to ilość minimalna, a każda dodatkowa porcja przyniesie dodatkowe korzyści zdrowotne.
- Należy wybierać głównie pełnoziarniste, jak najmniej przetworzone produkty zbożowe. Mają więcej błonnika (niezbędnego do prawidłowej pracy jelit) oraz witamin i minerałów, które modulują stany zapalne w organizmie.
- Bardzo ważna jest odpowiednia podaż tłuszczów dobrej jakości. Nie należy się ich obawiać i nadmiernie ograniczać! Nieprzetworzone roślinne tłuszcze są substratem do produkcji przeciwzapalnych związków, dlatego w diecie nie powinno zabraknąć produktów takich jak oliwa z oliwek, awokado, orzechy, nasiona i pestki.
- Należy też zadbać o właściwą podaż białka niezbędnego do regeneracji tkanek i utrzymania prawidłowej gospodarki hormonalnej. Jego źródła to m.in. chude mięsa, ryby, jaja oraz strączki.
- Ważnym zaleceniem w endometriozie jest też dodawanie dużej ilości świeżych lub suszonych ziół i przypraw do posiłków. Dobrze sprawdza się np. kurkuma, bazylia, oregano, imbir i cynamon. Są bardzo niedocenianym elementem diety, jednak ich właściwości to nie tylko poprawa smaku potraw.
Powyższe zalecenia powinny stanowić bazę komponowania codziennych posiłków dla każdej kobiety z endometriozą. Podczas planowania diety należy dodatkowo uwzględnić czynniki takie jak choroby współwystępujące lub ciąża. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na ten temat, przeczytaj nasze artykuły „Endometrioza a ciąża” oraz „Endometrioza a PCOS”.
Dieta w endometriozie nie jest z założenia dietą eliminacyjną, jednak warto ograniczyć spożycie niektórych produktów, które mogą nasilać stany zapalne w organizmie. Na co uważać?
- Czerwone mięso, zwłaszcza w formie przetworzonej (np. kiełbasy, parówki, kabanosy, konserwy). Mają niekorzystny wpływ zarówno na ryzyko wystąpienia, jak i przebieg tej choroby. Szacuje się, że 2 porcje czerwonego mięsa w tygodniu mogą zwiększać ryzyko endometriozy o 56%!
- Alkohol — Zaleca się jego ograniczenie, a najlepiej całkowitą eliminację. Niestety nawet niewielka ilość alkoholu może zaburzać pracę organizmu. Warto podkreślić, że czerwone wino również nie powinno być traktowane jako prozdrowotny element diety. Często jest ono polecane ze względu na zawartość resweratrolu, czyli substancji o silnym działaniu przeciwzapalnym. Warto jednak dostarczać go z innych, bezpieczniejszych źródeł (np. ciemnych winogron) lub wprowadzić suplementację.
- Sól — Działa prozapalnie i w nadmiarze zwiększa ryzyko wystąpienia chorób metabolicznych.
- Kwasy tłuszczowe typu trans — Mają bardzo silne działanie prozapalne, negatywnie wpływają na układ rozrodczy, nerwowy, immunologiczny oraz pokarmowy. Występują głównie w żywności wysokoprzetworzonej. Warto więc ograniczać produkty takie jak słodycze, pieczywo cukiernicze, słone przekąski, żywność typu instant, czy fastfood.
Co jeść przy endometriozie?
Produkty, które warto jeść w endometriozie to:
- Owoce jagodowe takie jak truskawki, maliny, poziomki, porzeczki, borówki, aronia. Zawierają wiele polifenoli o silnym działaniu przeciwzapalnym. W sezonie jesienno-zimowym można korzystać z mrożonek.
- Brokuły i kiełki brokułów — Są bardzo dobrym źródłem sulforafanu, substancji, która wspomaga metabolizm estrogenów w wątrobie i obniża stan zapalny.
- Olej z wiesiołka — Zawiera kwas gamma-linolenowy o działaniu przeciwzapalnym i obniżającym stężenie prozapalnych prostaglandyn, które powodują ból podczas miesiączki.
- Zielona herbata — Dostarcza galusanu epigalokatechiny, jednej z najbardziej przeciwzapalnych substancji.
- Naturalne, ciemne kakao — Cechuje go wysoka zawartość przeciwzapalnych polifenoli oraz magnezu. Najlepiej sprawdzi się kakao bez dodatku cukru. Można wybierać też czekoladę gorzką o zawartości miazgi kakaowej na poziomie co najmniej 70%.
- Tłuste ryby morskie — Są najlepszym źródłem kwasów omega-3, które mają potwierdzone silne działanie przeciwzapalne. Warto jeść je minimum 1-2 razy w tygoniu.
- Strączki — Soczewica, groch, fasola, bób, ciecierzyca są wspaniałymi, roślinnymi źródłami białka. Warto chociaż częściowo zastępować nimi mięso, zwłaszcza czerwone.
- Produkty mleczne fermentowane — Naturalne jogurty, kefiry i maślanki mają prozdrowotny wpływ na jelita i mikrobiotę.
- Zielone warzywa liściaste — Natka pietruszki, szpinak, sałaty i kapusty to bogactwo witamin, minerałów i przeciwzapalnych związków. Zawierają też duże ilości naturalnych folianów (kwasu foliowego), które są bardzo ważne dla kobiet z endometriozą planujących ciążę.
Dietę można też uzupełnić odpowiednią suplementacją. W endometriozie warto rozważyć m.in. witaminę D, kwasy omega-3, magnez, a także związki biologicznie czynne takie jak resweratrol, sulforafan, czy NAC (N-acetylocysteina). Pomocne mogą być również zioła na endometriozę np. krwawnik, rumianek i imbir. Suplementacja powinna być jednak dobrana indywidualnie i odpowiadać na aktualne potrzeby organizmu, dlatego zaleca się skonsultować ją z lekarzem lub dietetykiem.
Podsumowując, dieta w endometriozie powinna bazować na naturalnych, jak najmniej przetworzonych produktach. Dieta przeciwzapalna pomaga zwalczać stan zapalny i objawy choroby, a także zmniejszać ryzyko jej powikłań.
Bibliografia:
1. Cirillo M., Argento F., Becatti M. Mediterranean Diet and Oxidative Stress: A Relationship with Pain Perception in Endometriosis, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37834048/ [dostęp: 19.11.2024]
2. Bernard N., Holtz D., Schmidt N. Nutrition in the prevention and treatment of endometriosis: A review, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9983692/ [dostęp: 19.11.2024]
3. Jurkiewicz-Przondzono J., Lemm M., Kwiatkowska-Pamuła A. Influence of diet on the risk of developing endometriosis, https://journals.viamedica.pl/ginekologia_polska/article/view/GP.a2017.0017/42966 [dostęp: 19.11.2024]
mgr Aleksandra Dziura Dyplomowany dietetyk kliniczny i sportowy, Absolwentka Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
iZielnik.pl
Mgr Aleksandra Dziura, absolwentka studiów magisterskich z dietetyki na Warszawskim Uniwersytecie Medycznym oraz studiów podyplomowych w Institute Of Performance Nutrition w Wielkiej Brytanii. Założycielka poradni dietetycznej NutriAid. Autorka licznych artykułów popularnonaukowych oraz współautorka książek „Zdrowa dieta przyszłej mamy” oraz „Dieta dla serca”. Prowadzi wykłady, kursy i szkolenia dla pacjentów oraz pracowników ochrony zdrowia z zakresu dietoprofilaktyki i dietoterapii. Specjalizuje się w pracy z pacjentami z zaburzeniami hormonalnymi, gastroenterologicznymi, zapalnymi oraz kobietami w ciąży.
